Het slimme onbewuste

het slimme onbewuste

Onderstaande tekst is een samenvatting van het boek ‘Het slimme onbewuste‘ van Ap Dijksterhuis. Albert Jan (Ap) Dijksterhuis (Zutphen, 12 november 1968) is een Nederlandse organisatieadviseur en hoogleraar aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij is gespecialiseerd in het onderbewustzijn en intuïtief denken.

HET ONBEWUSTE DOET ZO ONGEVEER ALLES

De strekking van dit boek is dat we denken dat het bewustzijn alles aanstuurt en dat ons gedrag begint met bewust genomen beslissingen. Dit is niet zo. Het is een beter uitgangspunt om aan te nemen dat het onbewuste zo ongeveer alles doet wat psychologisch van belang is, en dat ons bewustzijn alleen af en toe geconfronteerd wordt met het eindproduct van die onbewuste processen.

ER IS GEEN BAAS IN ONS BREIN

Ons brein is te beschouwen als een groep van min of meer afzonderlijke modules die elk een eigen taak hebben. We hebben modules voor waarneming, voor verschillende emoties, hogere cognities, enzovoort. Die modules werken allemaal met elkaar samen, op een soms wat ongeordende maar behoorlijk efficiënte manier. Er vindt wel enige coördinatie plaats, maar al die modules hebben geen baas.

HET BEWUSTZIJN KAN MAAR ÉÉN DING TEGELIJK

In psychologische termen zeggen we dat het bewustzijn serieel is (je moet stoppen met iets voordat je met iets nieuws kunt beginnen), terwijl ons onderbewuste vele parallelle taken tegelijk kan uitvoeren. Terwijl je dit aan het lezen bent coördineert je onderbewustzijn de houding van je lichaam en ledematen, om maar een voorbeeld te noemen.

Als je een soort algemene schatting wilt geven, blijkt dat het absoluut maximum voor bewuste verwerking rond de 60 bits ligt. Meer dan dat kan ons bewustzijn echt niet aan. Wat kunnen onze zintuigen en ons onbewuste per seconde verwerken? Wat is onze totale verwerkingscapaciteit? Verschillende onderzoeken hebben nauwkeurig gekeken naar de hoeveelheid receptorcellen in onze zintuigen en naar het aantal hersencellen dat de zintuiglijke informatie verder gewerkt, en kwamen tot een ongelofelijke en hartverwarmende conclusie. We kunnen ongeveer 11.200.000 bits per seconde verwerken!

ONBEWUST VERWERKEN WE ZO’N 200.000 KEER ZOVEEL ALS BEWUST

De conclusie is veelzeggend: de verwerkingscapaciteit van ons bewustzijn is echt maar een fractie van onze totale capaciteit. We kunnen onbewust zo’n 200.000 keer zoveel verwerken als bewust. Om dit enorme verschil inzichtelijk te maken kunnen we het vertalen naar afstanden. Als ons bewustzijn een meter vertegenwoordigd, beslaat ons onderbewuste de afstand van Groningen naar Utrecht.

Wilhelm Wundt zegt hierover: ‘Onze geest is zo mooi uitgerust, dat het onze belangrijkste gedachten aanreikt zonder dat we weten hoe deze tot stand zijn gekomen. Alleen de resultaten worden bewust. Ons onbewuste is als een onbekend iemand die voor ons creëert en produceert, en ons uiteindelijk het rijpe fruit zo in de schoot werpt.’

DENKEN BETEKENT VAN ONGEORGANISEERDE INFORMATIE EEN GEHEEL MAKEN

Het klinkt een beetje gek, onbewust nadenken, omdat we het woord denken of nadenken associëren met ons bewustzijn. Het woord denken komt echter van het Latijnse cogitare dat letterlijk in elkaar schudden betekent. Denken betekent eigenlijk dat je van ongeorganiseerde informatie een concrete, heldere voorstelling maakt.

BEWUSTZIJN IS PRECIES

Bewust nadenken heeft een groot voordeel. Het kan strakke regels volgen en is daarom heel precies. Bijvoorbeeld hoofdrekenen. Wanneer ik vraag hoeveel 14 × 18 is, kun je dit alleen uitrekenen als je er even bewust over nadenkt. Met onbewust nadenken los je het niet op. Deze precisie kan voordelen hebben bij het nemen van een beslissing. Met een beslissing waarbij je weinig informatie hoeft te gebruiken, is bewust nadenken misschien wel beter dan onbewust nadenken. Bewust nadenken is immers precies, en het nadeel van de kleine capaciteit is niet belangrijk, want er is weinig informatie mee gemoeid.

ONDERBEWUSTZIJN IS CREATIEF

Op het moment dat de hoeveelheid informatie toeneemt, neemt de kwaliteit van bewust nadenken echter snel af, omdat de capaciteit overbelast wordt. Voor onbewust nadenken is dat niet het geval, dus is het geschikter voor complexe beslissingen. Je zou het kunnen vergelijken met twee zaklampen die hun licht laten schijnen. Bij het bewuste is de lamp fel maar de lichtbundel heel smal, waardoor een klein oppervlak fel verlicht wordt. Bij het onderbewuste is de bundel minder fel maar veel breder, waardoor een veel groter oppervlak (enigszins) verlicht wordt. Om die reden is het onbewuste creatiever, en komt het vaker met ongewone, ongebruikelijke, en originele oplossingen.

BEWUSTZIJN, EEN ILLUSIE?

Hoewel het volgens het podiummodel zo is dat ons bewustzijn ons gedrag niet stuurt (dat gebeurt immers allemaal door onbewuste processen) voelt het vaak wel zo. We denken vaak aan ons gedrag, net voordat we dit gedrag ten uitvoer brengen, en we creëren de illusie dat die bewuste gedachte dat gedrag ook inderdaad stuurt.

 

Het slimme onbewuste, flexdenken

naar alle columns

 

 

terug naar startpagina